We meten verzuim tot op de dag nauwkeurig. Wat eraan voorafging, meten we niet.

Elke HR-afdeling in Nederland kan exact aangeven wanneer een medewerker zich ziek meldde, hoeveel dagen die afwezig was en in welke categorie het verzuim valt. Over de weken of maanden daarvoor, de periode waarin de uitval eigenlijk ontstond, weten diezelfde systemen niets.
Dat komt doordat ze zijn ingericht rond één moment: de ziekmelding. Pas dan wordt er iets vastgelegd, terwijl het probleem op dat moment vaak al maanden loopt. Waarom het Nederlandse stelsel zo werkt, beschreven we in Nederland repareert, Scandinavië voorkomt. Dit artikel gaat over de andere kant: wat er vóór de ziekmelding al te zien is.
Een cijfer dat precies is over het verkeerde moment
Eén op de vijf werknemers had in 2025 last van psychische vermoeidheid door het werk (CBS/TNO, 2026). Dat cijfer is interessanter dan het lijkt, omdat vermoeidheid aan uitval voorafgaat. Landelijk wordt dit voorlopende signaal dus wel gemeten. Binnen de meeste organisaties gebeurt dat niet, of pas bij de volgende PSA-meting, wanneer een deel van die vermoeide medewerkers al in het verzuimcijfer staat.
Ook de kosten worden achteraf berekend. Alleen al de loondoorbetaling bij werkgerelateerd verzuim kostte werkgevers in 2023 8,3 miljard euro, waarvan 4,9 miljard door psychosociale arbeidsbelasting (TNO, Arbobalans 2024, 2025). Die kosten worden verantwoord met gegevens van na de ziekmelding: de duur van het verzuim, de vervanging, de re-integratie. Hoeveel ervan te voorkomen was geweest als het eerste signaal eerder was opgepakt, rekent bijna niemand uit.
De signalen die er wel zijn voordat iemand zich ziekmeldt
Onderzoek naar verzuim wijst al langer op een patroon dat aan langdurige uitval voorafgaat. Filip De Groeve, auteur van het boek Zwijgverzuim, verwoordt het zo: "Langdurig verzuim wordt vaak voorafgegaan door frequenter kortdurend verzuim en presenteïsme: mensen zijn aanwezig, maar functioneren niet meer optimaal" (SBA, 2026). Het eerste signaal staat gewoon in het verzuimsysteem: een medewerker die zich drie keer in een kwartaal kort ziekmeldt in plaats van twee keer per jaar. Alleen gebruikt bijna niemand die frequentie als voorspeller. Presenteïsme hangt aantoonbaar samen met zowel kort als langdurig verzuim (Janssens e.a., 2014), maar wordt nauwelijks gemeten. Er is immers geen ziekmelding die het registreert.
Daarnaast zijn er signalen die niet uit een systeem komen, maar uit waarneming. De Groeve wijst erop dat leidinggevenden die signalen meestal wel zien (meer fouten, minder concentratie, vaker te laat), maar het gesprek erover uit de weg gaan uit angst iets verkeerd te zeggen (SBA, 2026). Ook een verschuiving in PSA-scores valt vaak pas op bij de volgende officiële rapportage, soms één à twee jaar nadat de verandering begon.
Meten zonder te volgen
Dat deze signalen zelden samenkomen, komt deels doordat ze bij verschillende eigenaren ontstaan. Maar er speelt nog iets: een begrijpelijke terughoudendheid om die signalen te combineren. Niemand wil een systeem dat elke korte ziekmelding van een individuele medewerker volgt en daar conclusies aan verbindt. Dat raakt al snel aan privacy en aan het risico dat mensen zich bespied voelen.
Toch wordt die terughoudendheid in de praktijk vaak een excuus om helemaal niets te meten. Het kan ook zorgvuldig. Rapporteer alleen over groepen die groot genoeg zijn om niemand herkenbaar te maken. Kijk naar trends, niet naar personen. En spreek vooraf af wat er met een signaal gebeurt: een gesprek met het team, geen aantekening in een personeelsdossier.
Wat een meetbaar voorlopend signaal in de praktijk betekent
Een voorlopend signaal hoeft geen medische diagnose te zijn en juist daardoor is er ruimte om het te meten. Het gaat om patronen op groepsniveau. Denk aan een team waar de frequentie van kort verzuim in een kwartaal duidelijk stijgt ten opzichte van het organisatiegemiddelde. Een ander signaal is een afdeling waar de PSA-score op werkdruk tussen twee metingen merkbaar is verslechterd, ook als die score op zichzelf nog niet alarmerend is. En soms zie je toenemend overwerk samenvallen met een dalende betrokkenheidsscore in hetzelfde team. Geen van deze signalen voorspelt dat een specifieke medewerker uitvalt. Samen, gevolgd over tijd, laten ze zien waar de belasting toeneemt.
Een maandelijks verzuimpercentage op organisatieniveau middelt de afwijkingen per team weg. Voor voorlopende signalen geldt dat nog sterker. Ze zijn per definitie klein en vroeg, en verdwijnen dus als eerste in een gemiddelde.
Dat is het verschil tussen verzuim meten en verzuim zien aankomen. Het eerste doen de meeste organisaties al, tot op de dag nauwkeurig. Voor het tweede moet je bereid zijn te meten wat nog geen uitkomst is, maar al wel een richting laat zien. In NEVWARE koppelen we daarom het verzuim per team aan de oorzaken uit PSA, MTO en PMO, en voorspellen we het verzuim tot zes maanden vooruit. Zo komen teams met een oplopend risico in beeld voordat het verzuimcijfer stijgt.
Het verzuimcijfer van morgen staat, in een andere vorm, al in de data van vandaag. Wat vaak ontbreekt, is iemand die die data zo organiseert dat er vroeg genoeg naar gekeken wordt.
Bronnen
CBS/TNO (2026). 1 op 5 werknemers psychisch vermoeid door werk, meer dan tien jaar geleden. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2026/46/1-op-5-werknemers-psychisch-vermoeid-door-werk-meer-dan-tien-jaar-geleden
TNO (2025). Arbobalans 2024. Van den Heuvel, S.G., Bouwens, L. en De Vroome, E.M.M. https://monitorarbeid.tno.nl/wp-content/uploads/sites/16/2025/05/TNO-Arbobalans-2024.pdf
SBA (2026). Verzuim begint niet bij de ziekmelding, interview met Filip De Groeve. https://www.sbaweb.nl/hr-kennisbank-werkgever/verzuim-begint-niet-bij-de-ziekmelding
Janssens, H., Clays, E., De Clercq, B., De Bacquer, D. en Braeckman, L. (2014). Presenteïsme: een voorspeller voor ziekteverzuim. TBV - Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringsgeneeskunde. https://link.springer.com/article/10.1007/s12498-014-0015-8
Klaar om resultaten te behalen?
Plan vrijblijvend een demo en zie wat NEVWARE voor jouw organisatie kan betekenen.
Plan een demoBlijf op de hoogte
Ontvang de nieuwste inzichten over vitaliteit en HR-analytics in je inbox.
